Co zrobić, gdy jest się nękanym przez osobę chorą psychicznie? Czy osoba chora psychicznie może odpowiadać za stalking?
Nękanie przez osobę chorą psychicznie to ten rodzaj stalkingu, który według mnie jest jednym z najtrudniejszych dla pokrzywdzonych. Jak wynika z mojego doświadczenia zawodowego, nękanie przez osobę, która jest chora psychicznie na tyle, żeby uznać ją tym samym za niepoczytalną, jest długotrwałe a zarazem trudno z nim skończyć tradycyjnymi metodami. Zatem dziś o tym, jak postępować w razie ujawnienia się ewentualnej niepoczytalności sprawcy. Czyli jak wygląda sprawa o nękanie w przypadku, gdy sprawcą jest osoba chora psychicznie.
Zanim przejdę dalej to trzeba zacząć od tego, że nie każda choroba psychiczna skutkuje niepoczytalnością. Można więc być chorym na różne choroby psychiczne, ale być absolutnie świadomym znaczenia swoich czynów, poczytalnym, czyli móc odpowiadać w postępowaniu karnym za swoje czyny.
Jako adwokat wielokrotnie miałam do czynienia ze stalkerami, którzy leczyli się na rożne choroby psychiczne, ale byli osobami poczytalnymi. Moi klienci padali ofiarą stalkerów, którzy leczyli się przykładowo na depresję, zaburzenia lękowe, mieli zaburzenia borderline. Ale po badaniach okazywało się, że nie powoduje to u tych stalkerów niepoczytalności.
Przykład sprawy, kiedy stalkerka cierpiała na zaburzenia, tj. erotomanię? Sprawa prezentera telewizyjnego Roberta Janowskiego. Opisałam to w tym artykule: Stalking – czym jest erotomania?
Zawsze zachęcam pokrzywdzonych, aby najpierw spróbowali określić, czy to co ich spotyka to w ogóle jest przestępstwo uporczywego nękania. Innymi słowy, czy to co się dzieje można podpadać pod art. 190a § 1 kodeksu karnego. Jeśli nie wiesz, czy to już stalking, odpowiedz na poniższe pytania:
Jeśli nie umiesz odpowiedzieć na niektóre pytania, nie wiesz po jakim czasie można uznać działania sprawcy za uporczywe, nie wiesz jak w ogóle naruszenie prywatności itd., umów się na konsultację ze mną Umów konsultację lub poszukaj informacji na blogu. Tutaj znajdziesz na przykład informacje Uporczywe nękanie- ile musi trwać, aby uznać je za przestępstwo.
Wracając do kwestii nękania przez osobę chorą psychicznie, to polski kodeks karny stanowi, że ten, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem, nie popełnia przestępstwa (art. 31 § 1 k.k.). Prawnie powyższe znaczy po prostu tyle, że niepoczytalność jest okolicznością wyłączającą winę.
Konsekwencją niepoczytalności sprawcy jest zatem brak możliwości pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej i orzeczenie wobec niego kary.
Niepoczytalnego sprawcy, w tym niepoczytalnego stalkera nie można zatem skazać na karę grzywny, pozbawienia wolności, ograniczenia wolności itd. Nie można również wydać wobec niepoczytalnego sprawcy wyroku skazującego orzekającego karę w zawieszeniu.
W tym miejscu od razu naprowadzam, że brak możliwości skazania niepoczytalnego stalkera i orzeczenia kary wobec niego nie wyłącza możliwości umieszczenia go w zakładzie zamkniętym, szpitalu psychiatrycznym itp. Po wypełnieniu bowiem pewnych warunków wskazanych w kodeksie karnym do takiego sprawcy stosować można lecznicze. Bądź nielecznicze środki zabezpieczające, o czym będzie poniżej.
Zasadą w polskim postępowaniu karnym jest, że jeśli sprawca nie popełnia przestępstwa (np. właśnie z powodu niepoczytalności), to w ogóle nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza. Podstawa prawną będzie tu art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. Jeżeli zatem złożymy zawiadomienie o podejrzeniu popełniania przestępstwa stalkingu wraz z wnioskiem o ściganie, ale okaże się, że nasz prześladowca jest chory psychicznie i w czasie czynu nie mógł rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem, to Prokurator lub inny organ w ogóle odmówi nam wszczęcia takiego postępowania karnego. Może jednak wszcząć postępowanie dotyczące zastosowania środków zabezpieczających (art. 17 § 3 k.p.k.).
Jeżeli jednak już postępowanie karne się toczy, a niepoczytalność stalkera ujawni się w jego trakcie, to postępowanie takie zostanie umorzone.
Nękanie przez osobę chorą psychicznie możesz zgłosić np. w prokuraturze. Tutaj przeczytasz o tym więcej: Uporczywe nękanie – gdzie zgłosić?
Zarówno organy ścigania, jak i sąd czerpią wiedzę o niepoczytalności stalkera na podstawie opinii biegłych. Ustalenie stanu zdrowia psychicznego powinno nastąpić na podstawie opinii co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów. I tutaj ważna uwaga. Przy ustalaniu niepoczytalności będzie badane zachowanie sprawcy na tle konkretnego czynu zabronionego. Innymi słowy, nie wystarczy ustalenie, że sprawca jest niepoczytalny w ogóle. Chodzi o ustalenie, że w chili popełnienia konkretnego czynu nie był zdolny rozpoznać znaczenia swojego zachowania.
Dopuszczenie dowodu z opinii biegłych leży w gestii prokuratora (lub sądu – w zależności od etapu postępowania karnego).
Jak już wspomniałam wcześniej, niemożność przypisania winy sprawcy czynu uporczywego nękania nie wyłącza postępowania dotyczącego zastosowania środków zabezpieczających. Środkami zabezpieczającymi, zgodnie z art. 93a § 1 kodeksu karnego, są:
Dlaczego napisałam na wstępie, że stalking przez osobę, która jest chora psychicznie na tyle, żeby uznać ją tym samym za niepoczytalną, jest długotrwały a zarazem trudno z nim skończyć tradycyjnymi metodami? Bo taka chora osoba nie rozumie na przykład tego, że pokrzywdzony nie życzy sobie kontaktu z jej strony. Taki stalker niepoczytalny nie zrozumie też najprawdopodobniej treści wezwania do zaprzestania naruszania dóbr osobistych ofiary, jeśli taki by otrzymał od prawnika.
Jeśli chcesz wiedzieć więcej o stalkingu, to również o nękaniu przez osobę chorą psychicznie opowiadałam w podcaście u Przemka Górczyka, podcast dostępny na YT: Adwokat Barbara Szopa-Duma – podcast Przemka Górczyka.
________________________________________________________________________________________________________
Powyższe informacje stanowią opis stanu prawnego na dzień publikacji i nie są poradą prawną w indywidualnej sprawie. Stan prawny od opublikowania może ulec zmianie. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie wpisu w celu rozwiązania problemów prawnych. W przypadku wątpliwości zapraszam do kontaktu.