Kiedy można oskarżyć o nękanie? Jak długo musi trwać nękanie, aby uznać je za przestępstwo, za uporczywe?
Kiedy można oskarżyć o nękanie? To pytanie bardzo często zadają mi moi klienci, pokrzywdzeni stalkingiem. Nie bez powodu- mimo tego, że przestępstwo uporczywego nękania zostało wprowadzone do polskiego kodeksu karnego kilkanaście lat temu, interpretacja tego, co uznajemy za „uporczywe” wciąż nastręcza trudności.
Zanim przejdziesz dalej, przeczytaj czym jest stalking i jakie są najczęstsze formy nękania: Stalking – przykłady i najczęstsze formy nękania.
Można oskarżyć kogoś o stalking jeśli, po pierwsze, nękanie ma charakter uporczywy. A zatem gdy zachowania sprawcy wobec ofiary jest powtarzalne. Po drugie, gdy takie zachowania niepożądane dla ofiary są podejmowane przez dłuższy czas. Po trzecie, kiedy zachowania stalkera wzbudzają w pokrzywdzonym poczucie poniżenia, udręczenia, naruszają jego prywatność lub wzbudzają w nim poczucie zagrożenia.
Tu znajdziesz odpowiedź na pytania moich klientów typu „Ile konkretnie to jest dłuższy czas”. Czy wystarczy, że prześladowca wysyłał ofierze smsy i maile przez 2 miesiące? Czy trzeba jeszcze odczekać zanim zgłosi się przestępstwo? A jeśli trzeba się jeszcze wstrzymać z doniesieniem do prokuratury, to jak długo? Kiedy można oskarżyć o nękanie?
Ze znamieniem uporczywości, na które wskazuje kodeks karny w art. 190a paragraf 1 jest o tyle problem, że jednocześnie żadna ustawa nie wyjaśnia co to jest ta uporczywość. Dlatego też od wielu lat przedstawiciele nauki prawa próbują interpretować to określenie.
Jedna z propozycji mówi, że dane zachowania można określać jako uporczywe jeśli występują przez co najmniej 30 dni i ma miejsce co najmniej 10 czynów w ciągu 30 dni. Ta teoria niestety nie sprawdza się w praktyce. Przykład niech stanowi autentyczna sprawa, gdzie prokuratura umorzyła dochodzenie z tego powodu, że sprawca dzwonił do pokrzywdzonej w ciągu 2 miesięcy „jedynie” 34 razy. Teoretycznie mamy zatem spełnione przesłanki, żeby mówić o stalkingu (min. 10 czynów w ciągu 30 dni). Ale w praktyce taka próba interpretacji, mówiąc potocznie, nie przeszła.
Druga propozycja interpretacji uporczywości związana jest z przestępstwem niealimentacji.
Otóż w art. 209 § 1 kodeksu karnego (przed nowelizacją – bowiem ustawą z 23.3.2017 r., Dz.U. z 2017 r. poz. 952, obowiązującą od 8.5.2017 r., wprowadzono istotne zmiany w art. 209 kodeksie karnym) było to znamię uporczywości. Przestępstwo niealimentacji polegało wówczas na tym, że kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
I na gruncie tego konkretnego przepisu i występku niealimentacji Sąd Najwyższy wydał wytyczne jak należy interpretować tak interesującą nas tu uporczywość.
Wytyczne Sądu Najwyższego wspomniane powyżej pochodzą z dnia 9 czerwca 1976 r.(sygn. VI KZP 13/75). Sąd stwierdził po prostu, że znamię uporczywości łączy w sobie dwa elementy.
I w tym ostatnim zdaniu kryje się clou sprawy. Chodzi o owe 3 miesiące jako okres wyznaczający uporczywość. Innymi słowy – minimalny upływ czasu po jakim można stwierdzić, że mamy do czynienia z przestępstwem uporczywego nękania, to trzy miesiące. Ale jest to interpretacja już nieaktualna. Zwłaszcza, że od czasu wydania tego orzeczenia przez SN minęło prawie 50 lat i zmienił się sam przepis dotyczący niealimentacji.
Oczywiście przy wykładni przepisu art. 190a § 1 kodeksu karnego pomocne będą dokonane wcześniej ustalenia przy analizie znamion przestępstwa niealimentacji i przytoczone wytyczne Sądu Najwyższego. Jednak moim zdaniem (i zdaniem wielu przedstawicieli doktryny) nie można ich bezkrytycznie przenosić na grunt art. 190a kk.
Reasumując, tak już wiele razy podkreślałam, ustaleń w zakresie uporczywości należy dokonywać każdorazowo na tle okoliczności konkretnej sprawy.
Obecnie sądy powszechne coraz częściej skazują za nękanie, które trwało zaledwie kilka tygodni. Dla zobrazowania tendencji w orzecznictwie sądów powszechnych, przytoczyć należy te wyroki skazujące lub warunkowo umarzające za czyn z art. 190a § 1 k.k., gdzie sprawca dopuścił się nękania trwającego mniej niż 3 miesiące.
Na pewno nie można oskarżyć o nękanie, gdy sprawca działa zaledwie kilka dni, a ilość jego zachowań jest mała. Podam przykład- kiedy ktoś dzwoni do ciebie raz w tygodniu, przez 7 kolejnych dni, a potem następuje koniec. Z pewnością nie mamy tu do czynienia z uporczywością – upływa czasu jest za krótki, tak samo natężenie za małe.
Nie będzie też stalkingiem, kiedy ktoś cię śledzi tydzień. Nie będziemy mieli do czynienia z przestępstwem stalking, jeśli otrzymujesz niechciane wiadomości kilka razy w miesiącu na przestrzeni 3-4 miesięcy. Oczywiście treść wiadomości może świadczyć o innym przestępstwie (np. groźbach karalnych, znieważaniu itp), jednak nie będzie to nękanie.
Więcej na ten temat, kiedy nękanie nie jest uporczywe, pisałam w tym artykule: Ile wiadomości i telefonów to za mało, żeby oskarżyć o stalking?
Jeśli nie wiesz czy w twoim przypadku mamy do czynienia z uporczywością, czy to, co cie spotyka wypełnia znamiona przestępstwa z art. 190a kk, skontaktuj się z moją kancelarią, chętnie pomogę: kontakt.
Polecam reportaż „Prawo strachu” z moim udziałem, które niedawno (w czerwcu 2025 r.) wyemitował Polsat News: „Prawo Strachu”. Polsat News Ujawnia: Prawdziwe historie ofiar stalkingu
Polskie przepisy (art. 190a kodeksu karnego) nie wskazują sztywnej liczby dni, tygodni ani konkretnej liczby połączeń czy wiadomości. Przez lata powoływano się na 3-miesięczny okres wywodzony dawniej z przepisów o niealimentacji, jednak współczesna praktyka sądowa całkowicie odeszła od tego szablonu.
Nie. Pojedynczy kontakt, nawet niemiły, wulgarny czy wysłany w nocy, nie spełnia znamienia uporczywości. Aby zachowanie uznać za stalking, musi ono charakteryzować się powtarzalnością w czasie, swego rodzaju uporem sprawcy i brakiem reakcji na sprzeciw ofiary. Uwaga: pojedyncza wiadomość o charakterze groźby popełnienia przestępstwa może natomiast stanowić inne przestępstwo (np. groźby karalne z art. 190 k.k.), ale nie będzie stalkingiem.
Sądy powszechne w Polsce wydawały już wyroki skazujące za nękanie trwające kilka tygodni. Przykładowo, zapadły m.in. prawomocne wyroki w sprawach, gdzie okres nękania wynosił 2 tygodnie czy 1 miesiąc. Kluczowa nie jest więc kalendarzowa długość dni czy tygodni, lecz powtarzalność i natężenie działań sprawcy oraz jego wewnętrzna determinacja.
Powyższe informacje stanowią opis stanu prawnego na dzień publikacji i nie są poradą prawną w indywidualnej sprawie. Zastanawiając się, kiedy można oskarżyć o nękanie, warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ stan prawny od opublikowania może ulec zmianie. Kancelaria nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie wpisu w celu rozwiązania problemów prawnych. W przypadku wątpliwości zapraszam do kontaktu.