Psychika stalkera to temat wielu badań naukowych, nie tylko z obszaru psychologii, socjologii czy kryminologii. Psychika stalkera to po prostu też interesujące zagadnienia dla kogoś takiego jak ja- adwokata specjalizującego się w sprawach o stalking. Lepsze zrozumienie sprawcy i jego motywów pomaga mi lepiej doradzać ofiarom w codziennej pracy zawodowej.

Zanim przeczytasz poniższy wpis zachęcam cie do zapoznania się z samym tematem stalkingu i przestępstwa uporczywego nękania: Czym jest stalking?

Psychika stalkera – dlaczego stalker nęka?

Co sprawia, że dorosły człowiek zaczyna obsesyjnie śledzić inną osobę, dzwonić do niej dziesiątki razy na dobę i niszczyć jej poczucie bezpieczeństwa? Dlaczego stalker nie słyszy odmowy od pokrzywdzonego, nie dociera do niego treść komunikatów typu „przestań”, „nie chcę mieć z tobą nic wspólnego” czy „zostaw mnie w spokoju”? Czy da się w ogóle zgłębić psychikę stalkera? Poniżej próba odpowiedzi na pytania, w oparciu o m.in. następujące materiały i źródła:

• Woźniak W., Lattanzi M., Stalking – między przemocą a uzależnieniem, Wydawnictwo Bernard Cichoń, Konstantynów Łódzki, Kutno 2010
• Rozprawa doktorska, Patrycja Palichleb, Odpowiedzialność karna za przestępstwo uporczywego nękania (art. 190a § 1 k.k.), UMCS, Szkoła Doktorska Nauk Społecznych, Lublin 2024
• Katarzyna Tomaszek Stalker – psychologiczna charakterystyka sprawców przestępstw „uporczywego nękania” – Studia z psychologii w KUL. T. 18

Stalker – przymus kontroli i dominacji

Głównym motorem napędowym stalkingu jest potrzeba sprawowania całkowitej kontroli nad ofiarą. Stalkerzy często dążą do osaczenia obiektu swojej obsesji, aby doprowadzić go do stanu wyczerpania psychicznego. W ich mniemaniu posiadają oni prawo do decydowania o życiu ofiary – od tego, z kim się spotyka, po to, co je czy jak wydaje pieniądze.

Ta chęć dominacji może wynikać z chęci zemsty za odrzucenie, poniżenia ofiary lub manipulacji jej otoczeniem. Chęć sprawowania kontroli nad życiem ofiary może też wynikać z zachwianego poczucia własnej wartości stalkera, które jest uzależnione od kontaktów z ofiarą.

Psychikę stalkera cechuje często wybuchowość. Stalkerzy wyolbrzymiają oraz dramatyzują. Ich zachowanie może się zmienić z chwili na chwilę. Kreują się na ofiary, choć w rzeczywistości są sprawcami.

Stalker i jego psychika

W mojej kancelarii bardzo często pada stwierdzenie, że stalker jest osobą chorą psychicznie. Tak podejrzewają ofiary, wskazując, że według nich „nikt normalny tak nie postępuje”. Jednak według badań sprawcami stalkingu mogą być zarówno:

1. osoby psychotyczne, które zmagają się lub zmagały się w przeszłości z zaburzeniami schizoafektywnymi bądź ze schizofrenią
2. osoby niepsychotyczne, które mogą natomiast borykać się z rożnymi zaburzeniami osobowości, typu zaburzenia z pogranicza (borderline), depresja, zaburzenia adaptacji czy narcystyczne zaburzenia osobowości.

Zaburzenia osobowości stalkera

Szacuje się, że nawet połowa sprawców może cierpieć na zaburzenia takie jak:

• Osobowość narcystyczna – charakteryzujące się brakiem empatii i skruchy za wyrządzane szkody. Ale również samouwielbieniem czy idealizowaniem samego siebie, co powoduje problemy w budowaniu więzi uczuciowych.
• Osobowość borderline – szczególnie często diagnozowana u kobiet-stalkerek, wiążąca się z lękiem przed odrzuceniem i niestabilnością emocjonalną. Tacy stalkerzy odczuwają wewnętrzną pustkę, są skłonni do irytacji, raz idealizują, raz poniżają ofiarę. Gwałtownym zmianom nastroju towarzyszą impulsywne zachowania autodestrukcyjne (nadużywanie alkoholu, trwonienie pieniędzy czy ryzykowane zachowania seksualne).
• Erotomania – gdzie sprawca żyje w urojonym przekonaniu, że ofiara jest mu przeznaczona lub że łączy ich „duchowa więź”, nawet jeśli nigdy się nie spotkali. Więcej na ten temat pisałam tu: Stalking – czym jest erotomania?

Błędy poznawcze i mechanizmy obronne

Stalkerzy rzadko postrzegają siebie jako „tych złych”. Wykorzystują specyficzne schematy myślowe, aby usprawiedliwić swoje czyny:

• Iluzja niezbędności: Sprawca wierzy, że ofiara go potrzebuje lub że on ją chroni przed „toksycznym” otoczeniem.
• Poczucie misji: Uznaje, że ofiara zasłużyła na karę lub „nauczkę”, ponieważ odrzuciła tak wartościową osobę jak on.
• Nadinterpretacja sygnałów: Każdy, nawet przypadkowy kontakt z ofiarą, jest traktowany jako zachęta do dalszego nękania.

Cień przeszłości w psychice stalkera

Psychologia wskazuje również na bagaż doświadczeń z dzieciństwa. Osoby, które były zaniedbywane lub doświadczały przemocy domowej jako dzieci, częściej oswajają się z agresją. Uczą się, że przemoc jest naturalnym narzędziem w relacjach interpersonalnych, co w dorosłym życiu może manifestować się właśnie poprzez stalking.

Nawet jeśli stalking to splot głębokich deficytów psychicznych i zaburzonych mechanizmów kontroli, to podkreślam: to tłumaczy, wyjaśnia zachowania stalkera, ale ich nie usprawiedliwia.

Typy stalkerów – podział psychiatrów

W zrozumieniu psychiki stalkera pomaga też lektura materiałów psychiatrów na temat podziału stalkerów. Poświęciłam temu oddzielny artykuł, który znajdziesz tutaj: Typy stalkerów według psychiatrów

Adwokat od stalkingu

Jestem adwokatem i od kilkunastu lat zajmuję się sprawami o stalking. Nie tylko doradzam pokrzywdzonym, ale przede wszystkim reprezentuje ich przed organami ścigania, przed sądami, sporządzam wezwania do sprawców, zawiadomienia o przestępstwie, wnioski o zastosowanie zakazu zbliżania itp. Podpisałam też dziesiątki ugód ze stalkerami, na podstawie których moim klientom wypłacono setki tysięcy złotych tytułem zadośćuczynienia.

Jeśli ktoś cię nęka i potrzebujesz pomocy, umów się na konsultację ze mną: Umów konsultację